Пры выкарыстанні інфармацыі, размешчанай на сайце fingramota.by, спасылка на сайт абавязковая!

Грошы
Гісторыя

Цяжка сабе ўявіць сучаснае жыццё без грошай. Грошы - гэта мера кошту, сродак плацяжу, адна з формаў назапашвання зберажэнняў. Пры выкарыстанні грошай вытворца тавару мае магчымасць прадаць свой тавар сёння, а купіць сыравіну, напрыклад, толькі праз тыдзень. Пры гэтым ён можа прадаць свой тавар у адным месцы, а купіць патрэбны яму зусім у іншым. Такім чынам, грошы як сродак звароту пераадольваюць часавыя і прасторавыя абмежаванні пры абмене. Гэта найважнейшая вынаходніцтва чалавецтва, без якога развіццё грамадства было б немагчымым.

Даволі доўга чалавек абыходзіўся без грошай. Многія тысячагоддзі адзіным спосабам атрымаць жаданае служыў просты абмен таварамі,  гэта значыць бартэр. Лішкі ўласнай вытворчасці абменьваліся на лішкі, наяўныя ў іншых. Абмен стаў насіць пастаянны, масавы характар, і рынак быў галоўным месцам грамадскага жыцця. Аднак на рынку ўсё часцей ўзнікалі праблемы, якія цяжка было вырашыць. Які кошт адной лыжкі? І што больш каштуе конь ці калёсы? Людзям трэба было нешта больш кампактнае. Некаторы час разнавіднасцямі "грошай" служылі ракавінкі, шкуры, тытунь, збожжа, бабы, соль. Але і гэта было не зусім зручна. І вось з VII стагоддзя да н. э. у якасці разлікаў сталі выкарыстоўвацца высакародныя металы, золата і срэбра, якія не ржавеюць. З каштоўных металаў пачалі рабіць грошы. Пазней у залатыя і срэбныя манеты сталі дадаваць розныя металічныя сплавы. У канчатковым выніку кавалачкі металу выцеснілі ўсе астатнія "тыпы грошай". Гэты этап быў самым працяглым.

Асаблівай увагі заслугоўвае паходжанне папяровых грошай. Адкуль з'явіліся папяровыя грошы? Для адказу на гэтае пытанне неабходна зноў звярнуцца да гісторыі.

Першыя папяровыя грошы з'явіліся ў Кітаі ў 910 годзе нашай эры. Металічныя манеты было даволі цяжка перавозіць, таму ўрад задумаўся аб выкарыстанні ў разліках папяровых грошай. Ен стаў плаціць купцам не манетамі, а спецыяльнымі сертыфікатамі, якія лёгка разменьваліся на залатыя ці сярэбраныя манеты. На гэтых сертыфікатах малявалі важных людзей, чыноўнікаў, ставілі свае подпісы і пячаткі. У Еўропу папяровыя грошы, як сведчаць гісторыкі, былі завезены падарожнікамі, і першыя папяровыя грошы тут былі надрукаваныя ў канцы XVII стагоддзя. У Расіі першыя папяровыя грошы былі ўведзеныя пры Кацярыне II (1769 г.). Называліся яны - асігнацыямі. Але гэта былі не тыя папяровыя грошы, якія мы ведаем цяпер, а даўгавыя абавязацельствы. Цяпер бы мы іх назвалі аблігацыямі. У банку іх можна было абмяняць на медныя манеты.

Калі ж з'явіліся першыя папяровыя грошы на тэрыторыі Беларусі? Пасля далучэння Беларусі да Расіі ў выніку падзелу Рэчы Паспалітай (1772) на яе тэрыторыі пачала дзейнічаць тая ж грашовая сістэма. Гэта значыць, першыя папяровыя грошы ў Беларусі з'явіліся ў 1772 годзе. Першыя ўласныя грошы з'явіліся ў Беларусі пасля таго, як распаўся Савецкі Саюз. Усе краіны, якія ў яго ўваходзілі, сталі жыць асобна і друкаваць свае грошы. Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь пачаў выпуск банкнот, на якіх маляваліся жывёлы. Мабыць, самая знакамітая банкнота - гэта 1 рубель, на якой намаляваны заяц. Пасля ўсе беларускія банкноты ў народзе сталі называць «зайчыкі». Сёння на сучасных беларускіх грошах намаляваны помнікі архітэктуры Беларусі. Сапраўдная банкнота валодае шматступеннай сістэмай абароны, каб яе нельга было падрабіць. Права друкаваць грошы мае толькі цэнтральны банк краіны. Падробка грошай строга забаронена па законе, за гэта можна трапіць у турму.

У кожнай краіне ёсць свае грошы. Гэтыя грошы розных відаў, формаў і расфарбовак. Так, у ЗША - амерыканскі долар, у Грузіі - грузінская лары, у Чэхіі - чэшская крона, на Кубе - кубинская песа, у Манголіі - мангольскі тугрык, на Украіне - украінская грыўня, а ў Балгарыі - балгарскі леў. Але па залежнасці ад назвы валюты грошы ў кожнай краіне па-ранейшаму застаюцца асаблівым універсальным таварам, які можна абмяняць на што заўгодна. У сваёй краіне людзі выкарыстоўваюць нацыянальную валюту, але для ажыццяўлення аперацый за мяжой ім патрэбна замежная валюта.

А яшчэ сёння ўсе грошы можна падзяліць на дзве групы - наяўныя і безнаяўныя.

З наяўнымі усё зразумела, гэта тыя грошы, якія ў выглядзе папяровых купюр альбо манет ляжаць у кашальку. Наяўныя грошы, або наяўнасць, самая распаўсюджаная форма грошай. Аднак з наяўнымі грашыма часам узнікаюць праблемы: яны зношваюцца, іх могуць украсці, іх можна згубіць, часам узнікаюць складанасці са здачай.

Безнаяўныя грошы не друкуюцца на паперы. Безнаяўныя грошы нельга памацаць, яны не маюць формы - ні папяровай, ні ў выглядзе манет. Безнаяўныя грошы - грошы, якія існуюць толькі ў выглядзе запісаў на рахунках у банках. Чалавек, які мае права распараджацца гэтымі грашыма, называецца уладальнікам рахунку. Адным з інструментаў доступу ўладальніка да рахунку з'яўляецца банкаўская плацежная картка, якая лёгка змяшчаецца ў кашальку. З яе дапамогай ўладальнік рахунка можа аплачваць усё, што трэба, напрыклад, аплаціць прадукты ў краме, купіць вопратку, аплаціць мабільны тэлефон і многае іншае. На сённяшні дзень банкаўская плацежная картка - адзін з самых зручных спосабаў дыстанцыйнага кіравання сваімі грашовымі сродкамі, пры якім не трэба кожны раз хадзіць у банк для здзяйснення плацяжу. Так, здзяйсненне безнаяўных разлікаў з выкарыстаннем банкаўскай плацежнай карткі дазваляе зберагчы час і не стаяць у чарзе ў банку або каля банкамата за наяўнымі грашыма. Акрамя таго, бяспечней захоўваць грашовыя сродкі на рахунку ў банку, чым наяўныя грошы ў кашальку ці дома. Нават у выпадку страты банкаўскай плацежнай карткі кліент банка не губляе сродкі, якія захоўваюцца на яго банкаўскім рахунку, толькі трэба патэлефанаваць у банк і папрасіць заблакаваць карту, каб яна перастала працаваць.

Больш шырокае выкарыстанне насельніцтвам краіны банкаўскіх плацежных картак, а таксама іншых спосабаў безнаяўных разлікаў спрыяе дадатковаму ўключэнню грашовых сродкаў насельніцтва ў банкаўскі абарот і працуе на эканоміку краіны ў мэтах павышэння ўзроўню дабрабыту грамадзян.

Але і ў безнаяўных грошай ёсць не толькі перавагі, але і недахопы. Напрыклад, не ўсюды прымаюць да аплаты карткі, а яшчэ некаторыя людзі губляюць пільнасць і робяць больш пакупак, расплачваючыся банкаўскай плацежнай картай, чым калі б гэта былі наяўныя грошы ў кашальку.

Манеты

Слова "манета" паходзіць ад імя багіні Юноны (Juno Moneta), пры храме якой у Старажытным Рыме ў III стагоддзі да нашай эры знаходзіўся манетны двор. На працягу больш за дзве тысячы гадоў (з часу свайго з'яўлення ў VII стагоддзі да нашай эры і да XVIII–XIX стагоддзяў) манеты з'яўляліся практычна адзіным інструментам грашовага абарачэння. З шырокім распаўсюджваннем папяровых грошай яны паступова ператварыліся з асноўнага плацежнага сродку ў дапаможны. Тым не менш нават у наш час, калі ажыццяўляюцца банкаўскія разлікі, існуюць крэдытныя карты і электронныя грошы, манеты працягваюць адыгрываць сваю ролю ў грашовым абарачэнні.

27 снежня 1996 года былі выпушчаны першыя манеты Рэспублікі Беларусь. Іх з'яўленне — вынік станаўлення суверэннай дзяржавы і яе эмісійнага інстытута. На старонках гэтага раздзела Вы зможаце азнаёміцца з інфармацыяй аб памятных манетах, выпушчаных Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь у перыяд з 1996 года па сучасны момант. Тут прыведзены: падрабязнае апісанне, адлюстраванне абодвух бакоў манеты, кароткія даведкі аб падзеях, персанажах, помніках архітэктуры, адлюстраваных на манетах. Указаны таксама памеры і тыражы манет, агульныя характарыстыкі сплаваў, з якіх яны выраблены.

Дызайн большасці манет распрацаваны мастакамі Беларусі. У якасці дэкору выкарыстаны традыцыйны беларускі геаметрычны арнамент.

 

Банкноты

У ліпені 1990 года Вярхоўным Саветам Беларускай ССР была прынята Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце.

У пачатковы перыяд пасля абвяшчэння незалежнасці ў Рэспубліцы Беларусь былі ў абарачэнні грашовыя знакі Дзяржбанка СCСР, а затым і Цэнтральнага банка Расіі. Па рашэнні Урада Рэспублікі Беларусь у маі 1992 года на тэрыторыі Беларусі былі ўведзены ў абарачэнне разліковыя білеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь наступных вартасцей: 50 капеек, 1, 3, 5, 10, 25, 50 і 100 рублёў. У далейшым былі ўведзены ў абарачэнне разліковыя білеты вартасцю 200 і 500 (1992 г.), 1000 (1993 г.), 5000 і 20000 (1994 г.), 50000 (1995 г.), 100000 (1996 г.), 500000 (1998 г.), 1000000 і 5000000 (1999 г.) рублёў.

Хаця разліковыя білеты Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь не былі абвешчаны грашовымі знакамі і выпушчаны першапачаткова ў дадатак да асноўнай грашовай адзінкі (савецкаму, а ў далейшым і расійскаму рублю), наступныя падзеі ўзвялі іх у ранг наяўных беларускіх рублёў. У маі 1994 года пастановай Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь адзіным плацежным сродкам на тэрыторыі Беларусі прызнаны беларускі рубель, а ў наяўна-грашовым абарачэнні – банкноты, якія называюцца "разліковыя білеты".

У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 1 студзеня 2000 года былі ўведзены ў абарачэнне новыя банкноты (білеты) вартасцю 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500, 1000 і 5000 рублёў, у 2001 годзе – 10000 рублёў, у 2002 годзе – 20000 і 50000 рублёў, у 2005 годзе – 100000 рублёў, а ў 2012 годзе – 200000 рублёў.

Намінал: 

200 000 рублёў

Уведзены ў абарачэнне 

12 сакавіка 2012 г.

  Памер банкнота: 

150 x 74 мм

           

Пярэдні бок: Будынак Магілёўскага абласнога мастацкага музея імя П.В.Масленікава

Адваротны бок: Дэкаратыўны калаж з архітэктурных элементаў будынка музея

 

Элементы аховы банкнота:
1. Вадзяны знак
2. Ахоўная нітка
3. Сумяшчальная выява
4. Металаграфскае друкаванне
5. Антыкапіравальная сетка
6. Мікратэкст
7. Паметка для людзей
з паслабленым зрокам
8. Бясфарбавае цісненне
9. Люмінесцэнцыя ва УФ-промнях
10. Схаваны шматколерны вобраз
Банкаўская ячэйка

Гістарычна з прыёмам каштоўнасцяў на захоўванне і было звязана зараджэнне ўсей банкаўскай справы. Іншыя банкаўскія паслугі (банкаўскія рахункі, уклады, крэдыты) з'явіліся значна пазней і выцякалі як раз з аперацый па захоўванню.

Што гэта такое?

Банкаўская ячэйка – металічны сейф, размешчаны ў банку, у спецыяльным памяшканні з браніраванымі дзвярыма (банкаўскім сховішчы), дзе працуе ўзмоцненая ахова, сістэма сігналізацыі і відэаназірання.

Металічныя сейфы маюць розныя памеры, абсталяваныя адмысловымі замкамі і маюць два ключа. Адзін з ключоў аддаецца трымальніку ячэйкі, а другі застаецца ў банке. Адкрыць ячэйку можна толькі выкарыстоўваючы два ключа адначасова.

Банкаўскія (дэпазітарныя) ячэйкі прызначаныя для захоўвання наяўных грашовых сродкаў, каштоўных папер, дакументаў, ювелірных вырабаў, каштоўных металаў, прадметаў антыкварыяту, твораў мастацтва, электронных інфармацыйных прылад і іншых рэчаў. Выключэнне складаюць таксічныя, радыеактыўныя, выбуховыя, наркатычныя, лёгкаўзгаральныя рэчы, зброя і прадметы, якія ствараюць моцныя электрычныя і магнітныя палі.

Каму і навошта?

Традыцыйна актуальнасць паслугі захоўвання каштоўнасцяў у банкаўскай ячэйцы ўзрастае летам (у перыяд адпачынкаў) і ў дні навагодніх святаў. Банкаўская ячэйка стане сховішчам каштоўнасцяў і ў выпадку, калі працяглая камандзіроўка або ад'езд. А многія людзі проста захоўваюць зберажэнні і каштоўнасці ў банку, лічачы, што трымаць іх дома небяспечна.

Акрамя гэтага, банкаўская ячэйка часта выкарыстоўваецца як інструмент гарантыі пры заключэнні розных грамадзянска-прававых здзелак. Напрыклад, дадзеная банкаўская паслуга вельмі папулярна пры перадачы грошай ад пакупніка да прадаўца пры здзелках на рынку жылля.

Так, пакупнік заключае з банкам дагавор арэнды ячэйкі на пэўны перыяд часу і закладвае ў ячэйку грошы. Пасля завяршэння рэгістрацыі здзелкі прадавец прад'яўляе у банк пашпарт, зарэгістраваны дагавор куплі-продажу і іншыя дакументы, устаноўленыя пагадненнем бакоў, і забірае грошы. Калі ж па нейкім прычынам дакументы не былі аформлены і здзелка не адбылася, то пакупнік можа забраць грашовыя сродкі, прад'явіўшы дакументы, якія падцвярджаюць, што здзелка не адбылася.

Характарыстыкі дагавораў 

Адносіны банка і карыстальніка банкаўскай ячэйкі юрыдычна рэгулююцца двума відамі дагавораў: гэта дагавор арэнды і дагавор захоўвання.

У выпадку заключэння з вамі дагавора захоўвання банк складзе опіс, дзе будуць пазначаны ўсе размешчаныя ў ячэйцы прадметы, і банк будзе несці поўную адказнасць за іх захаванасць. Работнікі банка будуць прысутнічаць пры закладцы каштоўнасцяў і кантраляваць усе аперацыі, вырабленыя кліентам з каштоўнасцямі ў далейшым.

Пры заключаным дагаворы арэнды банк не ведае пра змесціва ячэйкі, адпаведна, не нясе адказнасці за яго.

Колькі каштуе паслуга?

Кошт паслугі захоўвання каштоўнасцяў у банкаўскіх ячэйках, як правіла, залежыць ад:

– памеру ячэйкі (чым больш ячэйка, тым яна даражэй),

– тэрміну выкарыстання ячэйкі (чым на большы тэрмін вы складаеце дамову, тым танней абыдзецца для вас адзін дзень арэнды),

– таго, ці з'яўляецеся вы кліентам банка,

– мэтаў размяшчэння каштоўнасцяў у банкаўскай ячэйцы (пры заключэнні дагавора захоўвання кошт паслугі, як правіла, вышэй, чым пры заключэнні дагавора арэнды).

Некаторыя банкі просяць унесці заклад (страхавы дэпазіт), які пасля заканчэння дзеяння дагавора і вызвалення ячэйкі банк вяртае ў поўным аб'ёме.

Чаму некаторыя фізічныя і юрыдычныя асобы аддаюць перавагу карыстацца паслугай захоўвання грашовых сродкаў у банкаўскіх ячэйках замест таго, каб размясціць грошы ў дэпазіт, укласці ў фінансавы інструмент?

Захоўванне каштоўнасцяў у індывідуальных банкаўскіх ячэйках не прыносіць даходу. Больш таго, такое захоўванне з'яўляецца расходнай аперацыяй! Аднак, у гэтай паслугі ёсць некалькі пераваг:

 – у дачыненні да захоўваемых у банкаўскіх ячэйках каштоўнасцяў банк не мае ніякіх маёмасных правоў. Банк з'яўляецца ўладальнікам толькі абсталявання для захоўвання, але не саміх каштоўнасцяў,

– кліент заўсёды можа самастойна забраць свае каштоўнасці,

– гэтая паслуга забяспечвае хай і не абсалютную, але максімальную сярод іншых банкаўскіх паслуг канфідэнцыяльнасць.

 

КУРСЫ валют

20.11.18 21.11.18
EUR Еўра 2,4041 2,4052
USD Долар ЗША 2,1058 2,0989
RUB 100 Расійскіх рублёў 3,1947 3,1982
Кошык валют (USD, EUR, RUB) 0,2662
Правер сваю фінансавую дасведчанасць

Навіны

Юны фінансіст

02.11.2018

1 лістапада 2018 года Асацыяцыя беларускіх банкаў і Мінскі дзяржаўны палац дзяцей і моладзі правялі конкурс па фінансавай граматнасці "Юны фінансіст" сярод дзяцей супрацоўнікаў банкаў Рэспублікі Беларусь.

Навучальнае відэа

Інвестыцыі і фінансавыя рызыкі

Які крэдыт сапраўды таннейшы?

З уступленнем у сілу новага Банкаўскага кодэкса ў Беларусі былі "знішчаны" ўсе камісіі па крэдытах, якія раней часта прапаноўвалі асобныя банкі. Аднак поўнай празрыстасці чакаць не выпадае. Так ці іначай банкі будуць імкнуцца ўзяць грошы хаця б за што-небудзь. Тым больш паказваць у рэкламе завоблачныя стаўкі нікому не захочацца.

Калі вы хочаце выбраць найбольш выгадны і прымальны для вас крэдыт (калі, дарэчы, ён сапраўды патрэбны і без яго ніяк не абысціся), то неабходна звяртаць увагу не толькі на стаўку, якую вам прапануюць. 

Заўсёды пытайцеся наконт усіх выплат, якія вы павінны будзеце зрабіць, калі прыходзіце ў банк па крэдыт (незалежна ад таго, які гэта крэдыт, — спажывецкі, на картку, экспрэс-крэдыт, крэдыт на нерухомасць і аўтамабіль). Гэта могуць аказацца: плата за афармленне дакументаў, за выпуск крэдытнай карткі, страхаванне, за зняцце наяўных сродкаў і гэтак далей. Будзьце пільнымі.

Беражы крэдытную гісторыю з самага пачатку

Знайсці сёння чалавека, жыццёвы "анамнез" якога ні быў бы абцяжараны хаця б адным крэдытам, справа не з простых.

Як спланаваць уласны бюджэт?

1. Неабходна вызначыць, якія даходы ёсць у сям’і, гэта значыць тыя сродкі, якія маюцца ў вашым распараджэнні ці будуць мецца. Напрыклад, зарплата, даходы ад укладаў і г.д.

2. Варта распісаць і ўлічыць усе выдаткі, размеркаваўшы іх на абавяз- ковыя (неабходныя) і неабавязковыя.

3. Наступны крок — супаставіць даходы і выдаткі. Калі даходаў больш, чым выдаткаў, то гэта значыць, што вы на правільным шляху і можаце вы- карыстоўваць гэтую розніцу на датэрміновае пагашэнне крэдыту, на доўгатэрміновае планаванне, зберажэнні. Калі расходаў больш, чым даходаў, то неабходна старанна ацаніць свае неабавязковыя выдаткі і па максімуме скараціць іх, каб даходы зраўняліся з выдаткамі. І ў далейшым неабходна строга кантраляваць свае даходы і выдаткі.

Для складання бюджэту на больш доўгі тэрмін патрабуецца ўлічыць яшчэ такія фактары, як эканамічная сітуацыя ў краіне, інфляцыя. Складанне сямейнага бюджэту і яго выкананне прывядзе да эканоміі пэўнай колькасці грошай, якія пасля будуць неабходныя для рэалізацыі жыццёвых мэт. Міжнародныя спецыялісты раяць 5—10% ад даходу адкладаць, фарміруючы тым самым падушку бяспекі сям’і. У кожнай сям’і падушка бяспекі павінна складаць 3-4 штомесячныя бюджэты. Бо заўсёды ёсць незапланаваныя выдаткі. У сярэднім збалансаваны бюджэт сям’і выглядае наступным чынам:

— 50—60% — абавязковыя плацяжы, пакупка рэчаў, неабходных для жыцця;

— 20—30% — забавы, падарожжы, адпачынак;

— 10—20% — зберажэнні (рэзервовы фонд; сродкі для далейшага інвеставання; назапашванне пэўнай сумы на якую-небудзь глабальную куплю; пенсійныя зберажэнні і інш.).

Як выбраць крэдыт?

Рашэнне аб звароце за крэдытам павінна прымацца сур'ёзна і ўзважана. Падумайце і яшчэ раз крытычна ацаніце неабходнасць звяртацца за крэдытам. Пажадана, каб крэдыт браўся на сапраўдна неадкладныя і абгрунтаваныя мэты. Ва ўсіх астатніх выпадках лепш накапіць. Але ў жыцці бываюць такія сітуацыі, калі без дадатковых грашовых паступленняў немагчыма вырашыць тую ці іншую важную праблему і неабходнасць узяць крэдыт прызнаецца надзённай.

Перад падпісаннем крэдытнага дагавора старанна вывучыце яго. Ніколі не падпісвайце паперы не чытаючы! Уважліва і ўдумліва чытайце ўсе пункты крэдытнага дагавора! У гэтых мэтах, па магчымасці, вазьміце крэдытны дагавор дадому, больш уважліва вывучыце яго ўмовы, якія ўстанаўліваюць Вашы абавязкі, пераканайцеся, што крэдытны дагавор не ўтрымлівае умоў, пра якія Вам не вядома ці сэнс якіх Вам не ясны. Звярніце ўвагу, дапускаецца ці ўмовамі крэдытнага дагавора магчымасць датэрміновага пагашэння крэдыту. Часам банкі ва ўмовы крэдытнага дагавора ўключаюць пункты, якія змяшчаюць штрафныя санкцыі ці камісіі за датэрміновае пагашэнне крэдыту. Для ўсіх фінансавых устаноў агульным з'яўляецца патрабаванне Нацыянальнага банка: прадастаўляць кліенту поўную інфармацыю аб працэнтах па крэдыце, забароненыя «схаваныя» плацяжы і камісіі. У мэтах абароны правоў крэдытаатрымальнікаў маецца таксама патрабаванне аб тым, што змяненне ўмоў крэдытнага дагавора, якое цягне змяненне памеру працэнтаў за карыстанне крэдытам, магчыма толькі пасля заключэння дадатковага пагаднення з крэдытаатрымальнікам. У разе не згоды на змяненне ўмоў крэдытаатрымальніку прадастаўлена права датэрміновага пагашэння крэдыту. Пры гэтым тэрмін пагашэння не можа складаць менш за тры месяцы з дня прад'яўлення патрабавання аб датэрміновым вяртанні.